viernes, abril 28, 2006

IÑIYPUNI = SIEMPRE CREE


Cheqaq kayta iñiy,
Cree en el senda de la verdad,

Nunayki Ch’ipapasqa kayniykipi kaqtin.

Por que en tu alma hay una porción aferrada de ti.

Timaynikipi añiy, luyluykipi, qhawayniykipi.

Cree en tus palabras, en tus caricias y en tus miradas.

Kasqaykipi iñiy, chayllan,

Cree en quien eres y consecuente,

Qollusqayki kunapas...
en quien a pesar de las fracasos...

mana saqerpariq kasqpi.
no tiene propósito de dejar de ser.

Llachiykipi iñiy, ruwayniykitaqa perqallaykin...

Cree en tu ilusión, que seguirás construyendo...

kallpayki tukukunan kama iñiypaq.
hasta que no tengas más fuerza para creer.

Iñiy kawsasqaykipi, cheqaqniykipi,

Cree en el destino, en tu verdad,

Purisqaykipi hinaspapas yachakuyniypipi.
en tus pasos y en tu costumbre.

munasqa qoyniykipi iñiy...

Cree en tus ganas de dar...

suyashian ch’onqayta sut’uq yanapayniykita.
que espera absorber tu gota de socorro.

Oñiy reqsinakuypi, muchaykunapi,

Cree en la amistad, en los besos,

en la lluvia, las sonrisas y secretos.
Parapi, asiykunapi hinaspa pakasqakunapi.

Kawsaypi iniy…

Cree en la vida....

samiypi añiy hinaspa...
Cree en el destino y...

Sumaq yuyarisqa paqarinkuna kanaypipi,
en un futuro de homenaje,

kawsaypi churapakusqayki rayku.
por que te atreviste al reto de vivir.

Qanpi iñiy, wijch’ukuyniki hawapi,

Cree en ti; sobre todo cuando caes,

Manaña kalpayki kaqtinpas...
cuando no tengas fuerzas...

k’allamykita wijch’ushiaqtin wayra,
cuando el viento derribe tus ramas,

chuchupakuspa astawan iñiyllay hinaspapas...
sigue creyendo en resistir y...

llapa kallpaykiwan wiñayta,
en crecer con todas tus fuerzas,


pasaq iñiynaykipaq,
para seguir creyendo,

pasaq purinaykipaq,
y seguir andando,

hinaspa pasaq kawsanaykipaqpas.
y seguir viviendo.

Kichasqa sonkoykiwan waylluypi iñiy.

con el corazón abierto cree en el amor.






sábado, abril 22, 2006

KAWSAYQA PUJLLAYMI = La vida es un circo

KAWSAYQA PUJLLAYMI = La vida es un circo

Kawsayqa pujllaymi,
La vida es una función de circo,

chaqa manan chansataqa chaskikunchu.
Pero no resiste tentativas.

Chaymi, takiy, asiy,tusuy, waqay hinaspataq...
Por eso, canta, ríe, baila, llora y...

Tukuy munnayninkiway pasaq kawsakuyniykita,
vive con vehemencia cada momento,

pujllay mananaraq mana t'ajllaywan tukukuqtin,
antes que la función termine sin aplausos,

qan kikiykipuni kay,
exponte tal como eres,

ama asikusqayki qhepapi sut’iyniykita pakaychu,
no te ocultes detrás de esa sonrisa,

ama manchakuspataqmi tukuy teqsiwan rikuchikuy,
muéstrate al mundo, sin miedo,

¡kawasy! sumaqta manan p’itwinchu kawsayqa,
Vive! la vida no es una tentativa,

ima hawapipas tukuyta, hinaspa llapanta waylluy.
Por encima de todo, ama a todos y a todo.

millay pachapi kawsaymanta ama ñawikita wesq’aychu.
No cierres los ojos a la inmundicia de la tierra.

Ama qonqaychu nanayta nitaq waqchatapas.
no ignores el hambre, ni el dolor del desvalido.

chaykiy kawsayta, runakunata, atipapuytapas,
acepta la vida, las personas, la perseverancia,

llapa hoq niray yuyayniyoq runakunata Atipay,
entiende a las personas que piensan diferente a ti,

ichataqmi mosqoy mosqosqaykipi pitapas ch’irmaychu,
sueña pero que tus sueños no perjudiquen a nadie,

sichus pipas cheqaq nanayman churasunki... hinaspas
si alguien te causa un inmen dolor...y

sonqoyki k’iriykunawan kupakuyta munanqa chaypas,
abate tu corazón con desdichas,

ch’inllapi kay kallanqan qespiy suyallay,
Espera, en silencio que habrá una salida,

yuyarinaykipini cheqaq yana tutapin,
debes tener presente que en lóbregas noches,

Ch’aska K’anchanpuni, hinaspapas pacha illariyqa rijurimunmi,
siempre brillará una estrella y luego viene el amanecer,

ruwasqaykikunapi ama tatiychu, munasqaykita ruwaypuni,
no dejes de Luchar, haz aquello que te gusta,

kusikuy llallisqaykita ichataqmi ama qonqaychu,
disfruta tus triunfos pero no te olvides de aquellos,

wakin mana seqaq atiq runakunataqa.
que no lograron subir los escalones de la vida.

Ima pachapipas runa hinapuni kawsakuy,
Procura por encima de todo ser gente.

Noqapas hinallatataq ruwasqaq.
Yo también voy a intentar.

miércoles, marzo 29, 2006

SONQO LLAKIKUNA = tristezas del corazón


Ama wijch'ukuychu, llakipi rikuyukuspayki...
No te abandones mirándote tan triste...


ch'inllapi llakiyniykita ama q'epiychu,
No cargues tus penas arrastrando tu silencio,

wañuytaqa ama yuyaychu, chikachiychu ñanniykita,
no pienses en la muerte, no desertes de tu camino,

kawsayniykipi puriy, mana atiniñachu ama niychu,
no digas que ya no puedes más, camina en tu destino,

waqcha mana nunayoq hina yuyakuspaykipas,
aunque creas que te quedas desnuda y sin alma,

manan qechusunkikuchu, kawsashiankiy,
no creas que te arrebataron, pues estas viva,

yuyayninykipi ama hap'iychu millay kawsakusqaykita,
no pienses que estar en este mundo no tiene más sentido,

kay wañuyniykipi ama qhawaychu nunayki p'akisqata..
no mires en esta agonía a tu alma rota...

chay cheqaq suwasqa suyakuyniykipi,

allá donde el tiempo robo tus esperanzas,

pituchakusqa qonqorikuspa waylluyta mañakuypi,
en el lugar que de rodillas imploraste al amor,

nunaykimanta ñak'ariyniykita orqoy,

d

eja esta tristeza grande, que te extirpa el espíritu,

k'irisqa kasqaykita saqey, ¡ama wañunayaychu!
y que te ha herido muy adentro, ¡no desfallezcas!

llachillaykitan wañuchinku, llakiykikuna kashianraqmi,

solo ha matado tu ilusión, aún tienes tus penas,



qanwanmi kanku, tutaykikunata qhawarin mana samasqa,
ellas te acompañan, velan tus noches sin descansar,

allinmi chay, ama pisipaychu, ama waq'ayaychu

eso basta, no te vayas en la derrota, no enloquezcas


kawsayniykita masqay, mosqoyta atipakuspa atiyraq,
Sigue buscando tu destino, sé todavía capaz de soñar

asapan kawsayniyki amaya qanwan tiyachunñachu,
No dejes que la soledad se siente frente a ti,

ama soqoykita suyaspayki wañukachachiychu
No dejes que tu corazón desfallezca esperando,

Amaña ñakariyñachu, ¡chaykamalla!.
No sigas atormentado, ¡basta ya!

martes, febrero 28, 2006

Ñan puriyniykipi = en tu caminar

Ñan puriyniykipi AMA ATIJCHAYCHU...
NO EXIJAS en tu camino por la vida ...


maqlllukunamanta nanaykunamanta qespisqa,
verte salvado de peligros y de dolores,

ichaqa kallpayuq churapakunaykipaq,
pero sí estar preparado a enfrentarlos,

uya uya pura p’unchay tuta k’anchaypi.
a la luz de el día y noche, cara a cara.

Kawsay purisqaykipi AMA MAÑAKUYCHU...
NO PIDAS que al recorrer esta vida...

llakiyniyki, waqayniyki, ñakariyniyki tukukunanta,
se acaben tus penas, llantos,sufrimientos,

ichaqa kallpachaypuni sonqoykita llalichinaykipaq.
solo fortalece un corazón justo para superarlo.

Kawsaypa ñan purisqaykipi AMA MASKHA

NO BUSQUES en el vía por la vida...

toramanaykunata, reqsisiqaykunata, aylluykita, ayqenaykipaq,
hermanos, amigos, parientes que te ayuden a huir,

kallpallaykita cheqay ñak’ariynikita wañichispa tutunaykipaq.

sino tu propio ímpetu que abata el mal de la angustia.

Kawsay q’ijllu puriyniyniykipi PITUCHASQA AMAÑAKUYCHU...
NO IMPLORES en la calle por la vida...

Macharisqa ichapas qespisqa kayniykita,

con temor ser de casualidad salvado,

Aswanqa p’anraykachaywan kikiykipuni masqay,
sino ten fe en la paciencia que tienes para buscarlo,

Qespiyniykita atipanaykipaq.
para conquistar tu libertad.

lunes, febrero 20, 2006

KHUNAN KAKUSHIAQTIY = Hoy que estoy aquí.

Kawsariynikita noqawan kawsariy, khunan kayushiaqtiy,
Comparte conmigo parte de tu tiempo hoy que estoy aquí,


paqarinta suyaychu qoyllaway keypi kayushiaqtiy.
no esperes mañana para recordarme cuando ya no este.

Yañusqa kanayta ama suyaspa qowan chisiykita,
No esperes mi muerte para dedicarme toda una noche,

Kaypi hap’iwaspa ñit'isun makinchista,
ahora que me tienes estrecha mis manos,

samayachillay q’oñilla rijraypi yuyayniykita,
descansa tus sienes en mi tibio hombro,

manaña kaqtiytaqmi ama suyawaychu q’emikunaykpaq,
no esperes mi ausencia para añorar apoyarte en mi,

maskhawa, qoway makiykita, kuska purikusun.
busca mi presencia, enlaza tus manos, caminemos juntos.

Khunan kaypi kaqtin llullupayayuway,
Ahora que me tienes hazme un halago,

mayqen t’ikatapas apayamullaway, wahaykamuaytaq,
tráeme cualquier flor, hazme una llamada,

wañuyapuqtiyqa hamayq’aytapas muskhisaqñachuqa,
que cuando me muera no percibiré ni las azucenas,

rimayniykita uyariyman khunan kaypi kashiaqtiy,
quisiera oír tu voz hoy que estoy presente,

ichaqa taytacha mañakuytachu wañusqa kaqtiy,
y no una oración cuando ya este muerta.

Misk’i takita guitarraykipi takiway,
Quiero un tierno acorde de esa tu guitarra,

Ichaqa amayá askha takiqwanchu p’anpayniypiqa,
y no serenata como despedida en mi sepultura,

Ama taquinkichu luyluy rimaywan manaña kapuqtiy.
no cantes baladas con tiernas mensajes cuando ya no este.

Khunan khuyaway, k’irisqa sonqoyta thaniy,
Consuélame ahora, alivia el ansia de mi corazón,

khunan kawsashiaqtiy, qelqay rimaykunata noqallapaqpuni,
ahora que me tienes, escribe palabras solo para mí,

Chiri p’anpayniypi harawikunata uyarishiaqñachu.
y no poesía que en la fría tumba nunca oiré.

martes, febrero 14, 2006

KAWSAYNIYKI = tu destino.

Munasqaykiman hinan, kawsayniykita
kawsanki,
tu manejas tu vida, haciendo tu voluntad,


Pimantapas maymantapas ñak’ariykitaqa tunpaychu,
Jamás te quejes de nada, ni de nadie,

Hatariyniykita qan kikiyki sumaqta chaskiy,
Acepta el compromiso de construirte a ti mismo,

Kalpachakuspayki chay hatariynikitapuni.
el valor de empezar edificándote.

Yuyaypasapa runaq qespiyninqa,

La victoria de la persona sensata,

Paqariy urmayusqan usphakunamanta.
nace de las cenizas de sus caídas,

qocha mana ch'akiq kaqtin kawsaywan.
manante inagotable de experiencia.

Ama hayk’aqpas kawsayniykimanta llakipakuychu,
jamás te quejes de tu destino,

Chaskillay hinaspa tukuy kalpaykiwan llalliy.
acéptala y enfréntala con valor.

Sichus wasi hina kawsayniykita
ruwashiaqtiyki
si al construir el edificio de tu destino,

hatun rumikuna kuyuchina kanqa cheyqa,
hay grandes piedras que remover,

ama llakiychu chikankaray kaqtin,
No te angusties si son muy grandes,

sapanlla rumikuna manan hatarichinchu wasitaqa,
las piedras solas no edifican ,

llapa ruwaykiykinuna kanki qanmi.
el resultado de tus obras eres tu.

Llalliypuni, ¡qanllapin kashian!
debes vencer, ¡de ti depende!

Ama qonqaychu, khunanmanta munaqtiykiqa qallariy.

No olvides, que ahora mismo puedes empezar.

Paqariypaq kawsayniyki, khunan ruwasqayki.

causa de tu porvenir será tu presente.

Kallpasapa ch’iti runamanta yachay,

Aprende de los intrépidos, de los fuertes,

millay kawsay huych’uqmanta,
de quien no acepta ser un mediocre,

ñak’arispapas kawsaqmantapuni,
de quien está vivo a pesar de todo.

Ama yuyatchu ñishuta ñakariyniykitaqa.
No pienses mucho en tus fracasos,

Astawan yuyay llank’asqaykipi,
cavila más en lo que obras,

ñak’ariyniyki sapallanmanta pasapullanqan.
y tus problemas sin ahuyentarlos se alejaran.

Llakimanta pachapuni lloqsinayki,

Aprende a surgir desde las penas,

Kay aswan kallpayoq kalppayoq nanaymanta
sé mas fuerte que el mas fuerte de los dolores,

saqen pujllana hina kayniykita,
deja de ser un marioneta de las eventos,

hatarispa, rikuy pacha illariy intita,

álzate y ve el sol de la mañana,

suyaytaq illariypa k’anchayninta,
roba la luz de la aurora,

samay intiq illariypa k’anchayta.
respira la luz de la alborada.

Qanmi kanki kawsayniykiq kallpan.

Tu eres la fuerza de tu existencia.

jueves, febrero 02, 2006

QOSQO Q’ENTIKUNA = PICAFLORES CUSQUEÑOS

Qosqo llaqtapi, Machupijchu huch’uy llaqtapi,
En la región del Cusco, en la ciudadela de machupicchu,

Choqllo lawa mankamanmi iskay q’entikuna urmaykun
Dos picaflores cayeron en una olla de mazamorra de choclo,

Hoq ñeqe q’entin, manchasqa, sak’isqa,
qellarikuspa...
el primer picaflor asustado, desganado y perezoso...

apichachikuspa phurunkunata
rafrankunatawan...
se dejo mojar las plumas y alas que lo cubrían,

wañuyman wijch’uyukuspan...¡Hananaw cheqaq
kawsay!
abandonándose a la muerte....¡hay malaya su destino!

Iskay ñeqe q’entitaqmi ama chinkaspa suyayninta
sonqosapayninpi hinaspa...
El segundo picaflor no perdió las esperanzas ni el ánimo, y...

Tukuy kallpanwan phawariyta munaspa Rafranta
chhafchirispa.
agitó sus alas con todas sus fuerzas y deseo de volar.

Raphapapashiaqtintaqmi, huch'uy maqanakujchaqa
yuyakusqa...
Mientras aleteaba, el pequeño luchador reflexionó...

Ayaykuspa hinaspa yachayuspa cheqa
kayta,
entendiendo y aprendiendo algo fundamental,

seqachinakuyta kawsaynnin qespisqa kikin kayninmanta,
a luchar por su vida y libertad connatural,

ichaqa mana sayk’usqa rafrankunata chhafchirispapuni.

al ritmo de batir sin descanso sus frágiles alas.

¡chiriyarushiarantaqmi lawaqa...¡kallpacharikuntaqyá!
hinaspa
La crema se enfriaba... ¡Se confortó! Y

osqayllaña suyakuynin astawan yapayukun
,
se apresuró esperanzado un poco más,

hinaspa chay lawaqa queso hinaman
tukusqa,
y al momento aquello era cual un queso,

chaymantataq chojllo pastel nisqaman,
y después un pastel de choclo,

hinaspan q’enti rafrachanta kicharispa
phawaripusqa.
entonces el picaflor abrió sus pequeñas alas y voló.

Kay iskay q’entikunan yachachiwanchis...

Este par de picaflores nos enseñan y...

Khawachiwanku imayna mana allinkuna
allilliyta:
muestran dos maneras de afrontar las dificultades:

hoq ñeqe q’ente hina ñak’arispa wañuyta...
sucumbir como el primer picaflor, ante ellas...

utaq maqanakuyta wasapachina kama iskay ñeqe q’ente hina.

o batallar y superarlas como el segundo picaflor.